भारताच्या डिजिटल क्रांतीचा नवा उच्चांक; देशात यूपीआय वापरकर्ते ५५.४९ कोटींच्या पार

भारताच्या डिजिटल क्रांतीचा नवा उच्चांक; देशात यूपीआय वापरकर्ते ५५.४९ कोटींच्या पार, वर्षभरात ३१४ लाख कोटींचे आर्थिक व्यवहार

दिल्ली : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क

देशाच्या आर्थिक आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील वाटचालीत आणखी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा पार पडला असून, डिजिटल व्यवहारांच्या क्षेत्रात भारताने पुन्हा एकदा जागतिक स्तरावर आपले वर्चस्व सिद्ध केले आहे. देशभरात युनिफाइड पेमेंट इंटरफेस अर्थात यूपीआयचा वापर करणाऱ्या युजर्सची संख्या चालू वर्षाच्या जून महिन्यापर्यंत तब्बल पंचावन्न कोटी उंचावून पंचावन्न कोटी एक्काहत्तर लाखांच्या आसपास म्हणजेच एकूण पंचावन्न कोटी ঊपचाळीस लाखांपेक्षा अधिक पोहोचली आहे. संसदेच्या अधिवेशनादरम्यान लोकसभेत एका लिखित उत्तरात वित्त राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी ही अत्यंत महत्त्वाची आणि देशाच्या आर्थिक प्रगतीची साक्ष देणारी आकडेवारी अधिकृतपणे जाहीर केली आहे.

​गेल्या काही वर्षांत भारतीय अर्थव्यवस्थेत रोखीच्या व्यवहारांचे प्रमाण झपाट्याने कमी होत असून, त्याजागी डिजिटल पद्धतींनी आपले स्थान अत्यंत वेगाने बळकट केले आहे. वित्त वर्ष दोन हजार पचंवीस ते दोन हजार सव्वीस या संपूर्ण कालावधीत देशात यूपीआयच्या माध्यमातून झालेल्या व्यवहारांचे आकडे थक्क करणारे आहेत. या एका वर्षात देशभरात तब्बल चोवीस हजार शंभर बासष्टी कोटींहून अधिक वेळा यूपीआयचे व्यवहार नोंदवले गेले. या सर्व डिजिटल व्यवहारांचे एकूण आर्थिक मूल्य तब्बल तीनशे चौदा लाख कोटी रुपयांच्या घरात पोहोचले आहे. ही आकडेवारी केवळ व्यवहारांची संख्या दर्शवत नाही, तर भारतीय नागरिक आता तंत्रज्ञानावर किती मोठ्या प्रमाणावर आणि आत्मविश्वासाने विसंबून राहू लागले आहेत, याचे हे स्पष्ट उदाहरण आहे.

​शहरांपासून ते अगदी देशाच्या कानाकोपऱ्यातील ग्रामीण भागातील छोट्या-छोट्या गावांशी जोडलेल्या आठवडी बाजारांपर्यंत आणि फेरीवाल्यांपासून ते मोठ्या व्यावसायिक प्रतिष्ठानांपर्यंत यूपीआयचा वापर अगदी सहजतेने आणि दैनंदिन जीवनाचा भाग बनून होत आहे. खिशात रोकड बाळगण्याची किंवा सुट्टे पैसे शोधण्याची दगदग आता जवळपास संपत चालली असून, मोबाईलच्या एका क्लिकवर सुरक्षित व्यवहार करणे सर्वसामान्यांच्या सवयीचा आणि गरजेचा भाग बनले आहे. मोबाईल इंटरनेटचा वाढता प्रसार, परवडणारे डेटा पॅक्स आणि राष्ट्रीय स्तरावर डिजिटल पायाभूत सुविधांमध्ये झालेली भरीव सुधारणा यामुळे ही डिजिटल क्रांती देशाच्या शेवटच्या टोकापर्यंत पोहोचली आहे. पारंपारिक बँकिंग सेवांपासून वर्षानुवर्षे दूर राहिलेल्या घटकांनाही या सुलभ तंत्रज्ञानामुळे मुख्य प्रवाहात येण्याची मोठी संधी मिळाली आहे.

​विशेष म्हणजे, भारताच्या या डिजिटल पेमेंट मॉडेलची दखल आता संपूर्ण जगभरात घेतली जात असून अनेक विकसित देश भारताच्या या तंत्रज्ञानाचे अनुकरण करण्याचा विचार करत आहेत. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया आणि नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया यांच्या निरंतर प्रयत्नांमुळे यूपीआय प्रणाली अत्यंत सुरक्षित, वेगवान आणि तांत्रिकदृष्ट्या अचूक बनली आहे. सायबर सुरक्षेच्या बाबतीतही कडक नियमावली आणि उपाययोजना केल्यामुळे कोट्यवधी वापरकर्त्यांचा या व्यवहारांवरील विश्वास अधिक दृढ झाला आहे.

​आगामी काळात या डिजिटल व्यवहारांच्या संख्येत आणखी मोठी वाढ होण्याची दाट शक्यता वित्तीय तज्ज्ञांकडून वर्तवली जात आहे. लहान मोठ्या खरेदीपासून ते सरकारी योजनांच्या लाभांपर्यंत सर्वत्र यूपीआयचा हा अखंड प्रवाह भारताला खऱ्या अर्थाने एका आत्मनिर्भर आणि प्रगत डिजिटल अर्थव्यवस्थेकडे घेऊन जात आहे. केंद्र सरकार आणि वित्तीय यंत्रणांच्या संयुक्त धोरणांमुळे येत्या काळात डिजिटल व्यवहारांचे हे जाळे अधिक व्यापक बनणार असून, देशाची आर्थिक प्रणाली अधिक पारदर्शक आणि गतिमान होईल यात शंका नाही.