होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव निवळणार; इराणची मार्ग खुला करण्याची तयारी ?
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव निवळणार; इराणची मार्ग खुला करण्याची तयारी ?
आंतरराष्ट्रीय: एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
जागतिक तेल बाजारपेठेसाठी अत्यंत संवेदनशील असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत एक दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. इराणने या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावरील निर्बंध शिथिल करून परिस्थिती पूर्ववत करण्याची तयारी दर्शवली आहे. गेल्या काही काळापासून या भागात सुरू असलेल्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर, विशेषतः खनिज तेलाच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला होता. आता इराणच्या या भूमिकेमुळे पुढील एका महिन्यात व्यापारी जहाजांची ये-जा पूर्णपणे सुरळीत होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी हे आखाती देशांकडून होणाऱ्या तेल वाहतुकीचे जगातील सर्वात महत्त्वाचे प्रवेशद्वार आहे. आकडेवारीनुसार, दररोज जगातील एकूण खनिज तेलाच्या वापरापैकी सुमारे २० ते २५ टक्के तेल याच मार्गावरून प्रवास करते. त्यामुळे हा मार्ग कोणत्याही कारणास्तव बंद होणे किंवा तिथे अडथळे निर्माण होणे, ही जागतिक ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने चिंतेची बाब असते. या मार्गावर इराणचे नियंत्रण असल्याने, भूराजकीय तणावाच्या काळात येथे अनेकदा अडथळे निर्माण झाले होते, ज्याचा थेट फटका जागतिक इंधन दरांना बसत होता. आता इराणने तणाव कमी करण्याच्या दिशेने पावले उचलल्यामुळे जागतिक बाजारातील अनिश्चितता काही प्रमाणात दूर होण्यास मदत होणार आहे.
या संपूर्ण प्रक्रियेकडे अमेरिका आणि इतर पाश्चात्य देशांचे बारकाईने लक्ष आहे. होर्मुझमधील हा तणाव केवळ इराणपुरता मर्यादित नसून तो अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षाचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. जागतिक धोरण विश्लेषकांच्या मते, इराणची ही हालचाल म्हणजे केवळ तांत्रिक निर्णय नसून, त्यामागे अलीकडच्या काही आठवड्यांतील महत्त्वाच्या राजनैतिक वाटाघाटी आणि पडद्यामागची मध्यस्थी असल्याचे मानले जात आहे. ही परिस्थिती पूर्ववत होणे, हे जागतिक शांततेसाठी एक सकारात्मक पाऊल मानले जात आहे.
भारताच्या दृष्टीने या घडामोडी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. भारताच्या खनिज तेलाची मोठी गरज आखाती देशांकडून पूर्ण केली जाते. आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेल वाहतुकीत कोणताही अडथळा आला की, त्याचा थेट परिणाम भारताच्या आयात बिलावर होतो आणि परिणामी देशांतर्गत पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींवर दबाव वाढतो. त्यामुळे हा मार्ग सुरक्षित आणि मोकळा होणे, हे भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या स्थैर्यासाठी आणि महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अत्यंत गरजेचे आहे. या सागरी मार्गावरून जहाजांची वाहतूक पुन्हा एकदा पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यास इंधनाच्या किमती स्थिर होण्यास मदत होईल, ज्यामुळे महागाईने त्रस्त असलेल्या जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि पर्यायाने भारतीय ग्राहकांनाही मोठा दिलासा मिळू शकेल. येत्या काही दिवसांत प्रत्यक्षात कोणती पावले उचलली जातात, यावरच या भागातील शांततेचे आणि इंधन दरांचे भविष्य अवलंबून असणार आहे
