सौ.अरुंधती महाडिक यांच्या संकल्पनेतून नाईक-निंबाळकर घराण्याचा इतिहास आणि शाही खाद्यसंस्कृतीवर पुस्तक प्रकाशित
सौ.अरुंधती महाडिक यांच्या संकल्पनेतून नाईक-निंबाळकर घराण्याचा इतिहास आणि शाही खाद्यसंस्कृतीवर पुस्तक प्रकाशित.
कोल्हापूर : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
ऐतिहासिक वारसा लाभलेल्या घराण्यांची जीवनपद्धती, त्यांची संस्कृती आणि पिढ्यानपिढ्या जतन केलेली खाद्यसंस्कृती हा कोणत्याही समाजाचा एक अनमोल ठेवा असतो. हाच वारसा पुढच्या पिढीसाठी दस्तऐवज स्वरूपात जतन करण्याचा एक स्तुत्य उपक्रम कोल्हापुरात आकाराला आला आहे. फलटण-वाठारच्या प्रसिद्ध नाईक-निंबाळकर घराण्याचा देदीप्यमान इतिहास, तिथली एकत्र कुटुंबपद्धती आणि काळाच्या ओघात लुप्त होत चाललेल्या शाही पाककलांना उजाळा देणाऱ्या एका विशेष पुस्तकाची निर्मिती करण्यात आली आहे. भागीरथी महिला संस्थेच्या अध्यक्षा सौ. अरुंधती धनंजय महाडिक यांच्या संकल्पनेतून ‘फलटण-वाठारच्या नाईक निंबाळकर घराण्याचा इतिहास, परंपरा आणि स्वाद’ हे पुस्तक वाचकांच्या भेटीस आले असून, याचे प्रकाशन नुकतेच संपन्न झाले. या पुस्तकाच्या माध्यमातून केवळ इतिहासच नाही, तर अस्सल महाराष्ट्रीय आणि शाही भोजन संस्कृतीचा रंजक प्रवास उलगडण्यात आला आहे.
या पुस्तकाच्या निर्मितीमागे एक भावनिक आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी आहे. सौ. अरुंधती महाडिक यांचे वाठार हे माहेर असून, तिथे गेल्यानंतर त्यांच्या आई आणि कुटुंबातील इतर महिलांमध्ये अनेकदा स्वयंपाकाविषयी आणि पारंपारिक पदार्थांविषयी गप्पागोष्टी होत असत. या चर्चेतूनच नाईक-निंबाळकर घराण्यातील अत्यंत स्वादिष्ट आणि शाही पदार्थ बनवण्याची कला, त्यातील बारकावे आणि इतिहास जतन केला पाहिजे, अशी भावना त्यांच्या मनात निर्माण झाली. हा ठेवा नव्या पिढीतील गृहिणींपर्यंत पोहोचावा आणि त्यांना पारंपरिक पदार्थ बनवण्याची प्रेरणा मिळावी, यासाठी त्यांनी माहेरच्या परिवारातील सर्व ज्येष्ठ महिलांशी संपर्क साधला. अत्यंत चिकाटीने प्रत्येक पाककृतीची माहिती, त्यात वापरले जाणारे घटक आणि बनवण्याची अचूक पद्धत गोळा करून हे पुस्तक तयार करण्यात आले आहे.
सोळाव्या शतकापासूनचा इतिहास लाभलेल्या वाठारच्या नाईक-निंबाळकर घराण्याचे तत्कालीन मराठा साम्राज्यातील योगदान अतिशय महत्त्वाचे राहिले आहे. या पुस्तकात घराण्यातील कर्तृत्ववान पुरुष, अभिमानास्पद ऐतिहासिक घटना आणि वाठारमधील भव्य वाड्यांचे वर्णन अतिशय खुमासदार पद्धतीने करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर या घराण्याने जपलेली एकत्र कुटुंब पद्धती, शिस्त, माणुसकी आणि आपुलकीची शिकवण यावरही प्रकाश टाकण्यात आला आहे. केवळ राजकीय किंवा सामाजिक इतिहास न मांडता, घराण्यातील अन्नपूर्णांचा म्हणजेच आजी, काकी, आई, बहिणी, भावजया आणि नव्या पिढीतील सुनांपर्यंतचा वंशवेल यात जोडण्यात आला आहे. या महिलांनी पिढ्यानपिढ्या जी पारंपरिक महाराष्ट्रीय खाद्यसंस्कृती जपली, त्याचा अस्सल स्वाद या पुस्तकातून वाचकांना अनुभवता येणार आहे.
पुस्तकाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यातील शाही पाककलेची सविस्तर माहिती होय. विविध शाकाहारी आणि मांसाहारी खाद्यपदार्थ अत्यंत पारंपारिक पद्धतीने कसे बनवले जातात, याचे तपशीलवार साहित्य आणि कृती यात देण्यात आली आहे. उत्कृष्ट आणि देखण्या छायाचित्रांमुळे या रेसिपीज अधिक जिवंत वाटतात. त्यामुळे इतिहासप्रेमींसोबतच पाककलेची आवड असणाऱ्या आणि अस्सल खवय्यांसाठी हे पुस्तक म्हणजे एक उत्तम पर्वणी ठरेल, असा विश्वास पत्रकार परिषदेत व्यक्त करण्यात आला.
या महत्त्वपूर्ण पुस्तकासाठी विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे योगदान लाभले आहे. कोल्हापूरचे सुपुत्र आणि शिवशाहीर डॉक्टर पुरुषोत्तम तथा राजू राऊत यांनी या पुस्तकाचे इतिहास लेखन केले आहे, तर इतिहास अभ्यासक डॉक्टर अमर अडके यांनी वाठारकर नाईक-निंबाळकर घराण्याचे इतिहासातील स्थान आणि वाठार गावाचे भौगोलिक महत्त्व यावर लेखन केले आहे. राज्यसभेचे खासदार श्री. धनंजय महाडिक यांची अभ्यासपूर्ण प्रस्तावना या पुस्तकाला लाभली आहे. पुस्तकाची आकर्षक मांडणी, सजावट आणि उत्कृष्ट छायाचित्रणाची जबाबदारी कोल्हापुरातल्या सुचित्र ॲडव्हर्टायझिंगचे विशाल कुमठेकर यांनी सांभाळली असून, अक्षरदालनचे श्री. अमेय जोशी यांनी हे पुस्तक प्रकाशित केले आहे.
हे पुस्तक आता वाचकांसाठी आणि खवय्यांसाठी विक्रीसाठी उपलब्ध करण्यात आले आहे. कोल्हापुरातील मंगळवार पेठ येथील अक्षरदालन येथे दूरध्वनी क्रमांक ७७९६६४६४२३ वर संपर्क साधून हे पुस्तक मिळवता येईल. तसेच, छत्रपती ताराराणी चौकाजवळ असलेल्या भागीरथी महिला संस्थेच्या कार्यालयात ९६७३८१९२९२ या क्रमांकावर संपर्क करूनही पुस्तक खरेदी करता येईल, अशी माहिती सौ. अरूंधती महाडिक यांनी दिली आहे. या पुस्तकाच्या प्रकाशन आणि माहिती संदर्भातील पत्रकार परिषदेला शाहीर राजू राऊत, विशाल कुमठेकर आणि अमेय जोशी उपस्थित होते.
