पश्चिम आशिया ते दक्षिण आशिया पेटला संघर्ष; इराण-अमेरिका-इस्रायल युद्ध तीव्र, पाकिस्तान-अफगाणिस्तान सीमेवर तणाव वाढला

पश्चिम आशिया ते दक्षिण आशिया पेटला संघर्ष; इराण-अमेरिका-इस्रायल युद्ध तीव्र, पाकिस्तान-अफगाणिस्तान सीमेवर तणाव वाढला

आंतरराष्ट्रीय : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क

पश्चिम आशियातील संघर्षाने धोकादायक वळण घेतले असून इराण आणि अमेरिका-इस्रायल यांच्या संयुक्त कारवायांमुळे संपूर्ण आखाती देशांमध्ये तणावाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई आणि इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या हत्येनंतर इराण व त्याला पाठिंबा देणाऱ्या मिलिशिया गटांनी संयुक्त अरब अमिराती, कुवेत आणि बहरीनसह विविध आखाती देशांतील अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले सुरू ठेवले आहेत. प्रत्युत्तरादाखल इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणमधील अनेक लष्करी ठिकाणांवर तीव्र हवाई हल्ले केले. ब्रिटन, फ्रान्स आणि जर्मनी यांनी अमेरिकेसोबत समन्वय साधण्याची तयारी दर्शवली असून काही आखाती देशांनी इराणी कारवायांना उत्तर देण्याचा हक्क राखून ठेवला असल्याचे स्पष्ट केले आहे.

ओमानच्या मेरीटाईम सिक्युरिटी सेंटरने दिलेल्या माहितीनुसार, मस्कत किनाऱ्यापासून सुमारे ५२ नॉटिकल मैलांवर एका तेलवाहू जहाजावर स्फोटकांनी भरलेल्या बोटीने हल्ला केला. इंजिन रूममध्ये स्फोट होऊन आग लागल्याने किमान एका कर्मचाऱ्याचा मृत्यू झाला. कतारच्या संरक्षण मंत्रालयाने जाहीर केले की देशातील ऊर्जा-संबंधित दोन ठिकाणांवर क्षेपणास्त्र हल्ले झाले, मात्र त्यात जीवितहानी झालेली नाही.

दरम्यान, ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’च्या समर्थनार्थ उड्डाण करणारी अमेरिकेची तीन एफ-१५ई स्ट्राइक ईगल विमाने कुवेतच्या आकाशात कोसळली. अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी हा प्रकार चुकून झालेल्या मैत्रीपूर्ण गोळीबारामुळे घडल्याचे सांगितले. इराणी क्षेपणास्त्र, ड्रोन आणि विमानांच्या हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर कुवेती हवाई संरक्षण यंत्रणेकडून चुकून ही विमाने पाडली गेली. सर्व सहा वैमानिक सुरक्षितरित्या बाहेर काढण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली.

इराणचे वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारी अली लारीजानी यांनी अमेरिकााशी कोणतीही चर्चा होणार नसल्याचे स्पष्ट केले. परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यांना बेकायदेशीर आक्रमण ठरवत इराणची कारवाई स्वसंरक्षण असल्याचा दावा केला. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी कुवेतमध्ये ठार झालेल्या तीन अमेरिकन सैनिकांच्या मृत्यूचा बदला घेतला जाईल असे सांगितले. त्यांनी सामाजिक माध्यमांवर नऊ इराणी युद्धनौका बुडविल्याचा आणि इराणी नौदल मुख्यालयाचे मोठे नुकसान केल्याचा दावा केला. अमेरिकन लष्कराने बी-२ स्टेल्थ बॉम्बर्सद्वारे इराणच्या क्षेपणास्त्र केंद्रांवर दोन हजार पौंड वजनाच्या बॉम्बने हल्ले केल्याचे जाहीर केले.

इस्रायली वायुदलाने इराणकडून इस्रायली भूभागावर क्षेपणास्त्र डागण्यात आल्याची माहिती दिली. सौदी अरेबियाने रास तनुरा तेल शुद्धीकरण केंद्रावर लक्ष्य केलेले ड्रोन हल्ले अडविल्याचे सांगितले. हल्ल्यानंतर दम्मामजवळील रास तनुरा रिफायनरी तात्पुरती बंद करण्यात आली आहे. इराणच्या नातांझ येथील अणुस्थळावर अमेरिकन-इस्रायली कारवाईदरम्यान हल्ला झाल्याचे संयुक्त राष्ट्रांच्या अणु नियंत्रण संस्थेतील इराणी राजदूत रझा नजाफी यांनी सांगितले. उत्तरेकडील इराकमधील इर्बिल शहरातही स्फोटांचे आवाज ऐकू आल्याची नोंद आहे.

हिझबुल्लाहने लेबनॉनमधून इस्रायलवर क्षेपणास्त्र डागल्याची घोषणा केली असून त्यानंतर इस्रायलने बेरूतवर हवाई हल्ले केले. या कारवाईत ३१ जणांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. गाझाकडे जाणाऱ्या मानवीय मदतीच्या मार्गिका युद्ध सुरू असताना बंद राहतील, असे इस्रायली सरकारने जाहीर केले आहे. देशभर लागू असलेले निर्बंध बुधवारी रात्रीपर्यंत कायम राहणार आहेत.

सायप्रसमधील ब्रिटिश लष्करी तळावर ड्रोन हल्ल्यामुळे मर्यादित नुकसान झाल्याचे सांगण्यात आले. वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक आरोग्य संघटनेने नागरिक आणि आरोग्य सुविधा वाचविण्याचे आवाहन केले आहे. जॉर्डनने सुरक्षेच्या कारणास्तव दररोज दुपारी १५:०० ते पहाटे ०६:०० या वेळेत हवाई क्षेत्र बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.

इराणचे राष्ट्राध्यक्ष यांनी इस्रायल-अमेरिका हल्ल्यात ठार झालेल्या संरक्षण मंत्र्यांच्या जागी रिव्होल्युशनरी गार्ड्सचे जनरल माजिद एब्नेलरेझा यांची कार्यवाह संरक्षण मंत्री म्हणून नियुक्ती केली आहे. दरम्यान, रशियाने मध्यपूर्वेत तातडीने युद्धविराम करण्याचे आवाहन करत नागरिकांवरील हल्ल्यांचा निषेध केला आहे.

कतार एनर्जी या जगातील प्रमुख नैसर्गिक वायू उत्पादक कंपनीने रास लाफान आणि मेसाईद येथील औद्योगिक क्षेत्रांवर ड्रोन हल्ले झाल्यानंतर द्रवीकृत नैसर्गिक वायू उत्पादन तात्पुरते थांबविल्याची घोषणा केली. या निर्णयामुळे युरोपमध्ये गॅसच्या किंमती जवळपास ५० टक्क्यांनी वाढल्या असून जागतिक ऊर्जा बाजारपेठेत अस्थिरता निर्माण झाली आहे.

पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षामुळे केवळ प्रादेशिक नव्हे तर जागतिक सुरक्षेवर आणि ऊर्जा पुरवठ्यावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. परिस्थिती अधिक चिघळू नये यासाठी आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून संयम आणि तातडीच्या संवादाची गरज अधोरेखित केली जात आहे.

याच पार्श्वभूमीवर दक्षिण आशियातही अस्थिरतेची चिन्हे दिसून येत आहेत. पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यातील तणाव पुन्हा एकदा उफाळून आला असून सीमेवरील चकमकींमध्ये वाढ झाली आहे. पाकिस्तानने सीमाभागात दहशतवादी गट सक्रिय असल्याचा आरोप करत काही ठिकाणी लष्करी कारवाया केल्याचे वृत्त आहे, तर अफगाणिस्तानने सार्वभौमत्वाचा भंग झाल्याचा आरोप करत तीव्र निषेध नोंदवला आहे. दोन्ही देशांच्या सीमावर्ती भागात तोफगोळे व गोळीबाराच्या घटना घडल्याची माहिती स्थानिक सूत्रांनी दिली आहे.

विशेषतः खैबर पख्तूनख्वा आणि बलुचिस्तान सीमाभागात सुरक्षा दलांची हालचाल वाढविण्यात आली आहे. पाकिस्तानचा दावा आहे की त्याच्या भूमीवर हल्ले करणाऱ्या दहशतवादी संघटनांना अफगाणिस्तानातील आश्रयस्थानांमधून पाठिंबा मिळत आहे. दुसरीकडे, अफगाण प्रशासनाने हे आरोप फेटाळून लावत संवादातून प्रश्न सोडवण्याची भूमिका मांडली आहे. सीमारेषेवरील व्यापार आणि नागरी वाहतूक यावरही या तणावाचा परिणाम झाला असून काही मार्ग तात्पुरते बंद ठेवण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

पश्चिम आशिया आणि आखाती देशांमध्ये आधीच सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तान-अफगाणिस्तान तणाव वाढल्यास संपूर्ण प्रदेशात अस्थिरतेचे सावट अधिक गडद होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, प्रादेशिक शांतता टिकवण्यासाठी बहुपक्षीय संवाद आणि विश्वासार्ह मध्यस्थीची आवश्यकता आहे,अन्यथा संपूर्ण जगासाठी हा प्रश्न धोकादायक होऊ शकतो असे मत जाणकार व्यक्त करत आहेत.