व्हॉट्सॲप,युट्युबला रशियाचा रामराम! रशियाची डिजिटल नाकेबंदी! जागतिक सोशल मीडियाला ‘नो एन्ट्री’ स्थानिक ॲप्सना सुगीचे दिवस
व्हॉट्सॲप,युट्युबला रशियाचा रामराम! रशियाची डिजिटल नाकेबंदी! जागतिक सोशल मीडियाला ‘नो एन्ट्री’ – स्थानिक ॲप्सना सुगीचे दिवस
आंतरराष्ट्रीय : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
रशियामध्ये व्हॉट्सॲप आणि युट्युब यांसारख्या जागतिक डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सवर कडक निर्बंध लादण्यात आले असून, यामुळे रशियन नागरिकांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर मोठी गदा आली आहे. रशियन सरकारने अलीकडेच घेतलेल्या या निर्णयामुळे रशियामध्ये सोशल मीडियाच्या वापरावर आता मोठ्या प्रमाणावर सेन्सॉरशिप लागू करण्यात आली आहे. रशियन संवाद आणि तंत्रज्ञान नियामक मंडळाने राष्ट्रीय सुरक्षेचा आणि चुकीच्या माहितीचा प्रसार रोखण्याचा हवाला देत हे कठोर पाऊल उचलले आहे. रशियाने यापूर्वीच फेसबुक आणि इंस्टाग्राम यांसारख्या पाश्चात्य सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर बंदी घातली होती आणि आता युट्युब व व्हॉट्सॲप यांसारख्या लोकप्रिय सेवाही या कचाट्यात सापडल्या आहेत.
या बंदीमुळे रशियामधील सामान्य नागरिक आणि विशेषतः तरुण वर्गामध्ये मोठी अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. रशियन सरकारचा हा निर्णय म्हणजे माहितीच्या प्रवाहावर पूर्णपणे नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न असल्याचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मानले जात आहे. रशियामधील अनेक स्वतंत्र पत्रकार आणि सामाजिक कार्यकर्ते या निर्बंधांमुळे आपला आवाज पोहोचवण्यास असमर्थ ठरत आहेत. युट्युब हे रशियामध्ये शिक्षणाचे आणि मनोरंजनाचे मोठे साधन होते, तर व्हॉट्सॲप संवादाचे प्रमुख माध्यम होते. या दोन्ही प्लॅटफॉर्म्सवर मर्यादा आल्यामुळे रशियन जनतेला आता केवळ सरकारी नियंत्रणाखाली असलेल्या स्थानिक प्लॅटफॉर्म्सवरच अवलंबून राहावे लागत आहे.
पाश्चात्य देशांनी रशियाच्या या निर्णयाचा तीव्र निषेध केला असून, ही लोकशाही मूल्यांची पायमल्ली असल्याचे म्हटले आहे. रशियाने मात्र या जागतिक टेक कंपन्या रशियाविरोधी प्रचार करत असल्याचा आरोप केला आहे. रशिया स्वतःचे स्वतंत्र ‘इंट्रानेट’ तयार करण्याच्या दिशेने वेगाने पावले उचलत असून, हे निर्बंध त्याच धोरणाचा एक भाग असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. रशिया आणि युक्रेन यांच्यातील सुरू असलेल्या युद्धामुळे निर्माण झालेली तणावपूर्ण परिस्थिती आणि पाश्चात्य देशांशी असलेले बिघडलेले संबंध यामुळे रशिया आपली डिजिटल सीमा अधिक सुरक्षित आणि नियंत्रित करण्याचा प्रयत्न करत आहे. आगामी काळात रशियामध्ये इंटरनेट वापराचे स्वरूप पूर्णपणे बदलण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
रशियामध्ये पाश्चात्य सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर बंदी आल्यानंतर तिथल्या नागरिकांसाठी काही स्थानिक पर्याय उपलब्ध आहेत, ज्यांचा वापर तिथे मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे:
व्हीके (VK – VKontakte)
हे रशियामधील सर्वात लोकप्रिय सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म आहे. याचे स्वरूप साधारणपणे फेसबुकसारखेच आहे. रशियामध्ये फेसबुकपेक्षाही जास्त वापरकर्ते या प्लॅटफॉर्मचे आहेत. यामध्ये मेसेजिंग, न्यूज फीड, गेम्स आणि कम्युनिटी ग्रुप्स अशा सर्व सुविधा उपलब्ध आहेत.
टेलेग्राम (Telegram)
व्हॉट्सॲपला पर्याय म्हणून रशियामध्ये टेलेग्रामचा वापर सर्वाधिक होतो. विशेष म्हणजे, टेलेग्रामचे संस्थापक पावेल डुरोव हे रशियनच आहेत. रशियामध्ये बातम्यांच्या प्रसारणासाठी आणि वैयक्तिक संवादासाठी हे सर्वात विश्वासार्ह माध्यम मानले जाते. जरी हे जागतिक प्लॅटफॉर्म असले, तरी रशियामध्ये याला विशेष स्थान आहे.
ओके (OK.ru – Odnoklassniki)
हे प्रामुख्याने जुन्या मित्रांना शोधण्यासाठी आणि त्यांच्याशी संपर्कात राहण्यासाठी वापरले जाणारे प्लॅटफॉर्म आहे. रशियातील मध्यमवयीन आणि ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये हे अत्यंत लोकप्रिय आहे.
रुयूट्युब (RuTube)
युट्युबवर निर्बंध आल्यानंतर रशियाने ‘रुयूट्युब’ या आपल्या स्वदेशी व्हिडिओ प्लॅटफॉर्मला प्रोत्साहन देण्यास सुरुवात केली आहे. याचे इंटरफेस युट्युबसारखेच असून, रशियन सरकारी चॅनेल आणि स्थानिक क्रिएटर्स आता मोठ्या प्रमाणात इथे स्थलांतरित होत आहेत.
यांडेक्स (Yandex)
यांडेक्स हे केवळ सर्च इंजिन नसून ते रशियाचे ‘गुगल’ मानले जाते. यांची स्वतःची मेसेजिंग सेवा, ईमेल आणि सोशल नेटवर्किंगशी संबंधित विविध उत्पादने रशियन बाजारपेठेत वर्चस्व राखून आहेत.
रशियन सरकार आता या स्थानिक प्लॅटफॉर्म्सवर अधिक नियंत्रण ठेवत आहे, जेणेकरून देशांतर्गत माहितीचा प्रवाह त्यांच्या देखरेखीखाली राहील.
