अमेरिका-इराण संघर्षाला चीनच्या मध्यस्थीने लगाम; दोन आठवड्यांचा ‘युद्धविराम’ जाहीर
अमेरिका-इराण संघर्षाला चीनच्या मध्यस्थीने लगाम; दोन आठवड्यांचा ‘युद्धविराम’ जाहीर
वॉशिंग्टन/तेहरान: वृत्तसंस्था
अमेरिका आणि इराणमधील युद्धाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या तणावाला अखेर नाट्यमय वळण मिळाले असून, जागतिक राजकारणात चीनच्या वाढत्या प्रभावाचे संकेत देणारी एक मोठी घडामोडी घडली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर होणारा नियोजित हल्ला तूर्तास स्थगित केला असून, दोन्ही देशांनी १४ दिवसांचा म्हणजेच दोन आठवड्यांचा ‘युद्धविराम’ (Ceasefire) अधिकृतपणे मान्य केला आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेत पाकिस्तानचे नाव समोर येत असले तरी, पडद्यामागून चीनने खेळलेली मुत्सद्देगिरीची चाल या तहासाठी निर्णायक ठरल्याचे आता स्पष्ट होत आहे.
चीनची निर्णायक मध्यस्थी. आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक वर्तुळातून मिळालेल्या माहितीनुसार, चीनने इराणला या युद्धापासून रोखण्यासाठी आणि चर्चेच्या टेबलावर आणण्यासाठी मोठी ताकद लावली होती. इराणचा सर्वात मोठा तेल खरेदीदार आणि धोरणात्मक भागीदार असलेल्या चीनने तेहरानला स्पष्ट संकेत दिले होते की, आखाती प्रदेशात युद्ध भडकल्यास त्याचे परिणाम इराणच्या अर्थव्यवस्थेसाठी घातक ठरतील. चीनने मांडलेल्या ५ कलमी शांतता प्रस्तावाचा आधार घेत आणि पाकिस्तानला मध्यस्थ म्हणून समोर ठेवून हा पेच सोडवण्यात आला आहे. या घडामोडीमुळे आखाती देशांमधील तणाव निवळण्यास मोठी मदत होणार आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करण्यावर सहमती
या दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामातील सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे जागतिक तेल व्यापारासाठी अत्यंत कळीची मानली जाणारी ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ इराणला पूर्णपणे खुली करावी लागणार आहे. अमेरिकेने इशारा दिला होता की, जर हा जलमार्ग मोकळा झाला नाही तर इराणच्या पायाभूत सुविधांवर भीषण हल्ले केले जातील. मात्र, चीनच्या मध्यस्थीनंतर इराणने या मार्गावरून जहाजांना सुरक्षितपणे ये-जा करू देण्यास संमती दर्शवली आहे. यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली असून जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा दिलासा मिळाला आहे.
इस्लामाबादमध्ये होणार ऐतिहासिक चर्चा
या तात्पुरत्या युद्धविरामानंतर आता दोन्ही देशांचे प्रतिनिधी येत्या शुक्रवारी (१० एप्रिल) पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे समोरासमोर चर्चेसाठी बसणार आहेत. या बैठकीत इराणने दिलेल्या १० कलमी शांतता प्रस्तावावर आणि अमेरिकेच्या मागण्यांवर सविस्तर चर्चा केली जाईल. जरी ही चर्चा पाकिस्तानमध्ये होत असली, तरी या प्रक्रियेवर बीजिंगचे बारकाईने लक्ष असणार आहे.
पुढील दोन आठवडे महत्त्वाचे
आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञांच्या मते, हा केवळ १४ दिवसांचा काळ असल्याने दोन्ही देशांना अत्यंत जपून पावले टाकावी लागणार आहेत. जर या काळात कायमस्वरूपी शांततेचा मार्ग निघाला नाही, तर पुन्हा एकदा युद्धाची परिस्थिती निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. सध्या तरी चीनच्या हस्तक्षेपामुळे जगावर ओढवलेले मोठे संकट टळले असून, आता सर्वांचे लक्ष इस्लामाबादमधील चर्चेच्या निकालाकडे लागले आहे.
