काशी विश्वनाथ मंदिरात जगातील पहिल्या ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळा’ची प्रतिष्ठापना
काशी विश्वनाथ मंदिरात जगातील पहिल्या ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळा’ची प्रतिष्ठापना
वाराणसी: एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
कालगणनेची पवित्र नगरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उज्जैनहून निघालेली भारतीय संस्कृतीची प्राचीन परंपरा आता बाबा विश्वनाथांच्या नगरीतही साकार झाली आहे. मध्य प्रदेशाचे मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव यांच्या विशेष पुढाकारातून भारतीय कालगणनेवर आधारित जगातील पहिले ‘विक्रमादित्य वैदिक घड्याळ’ उत्तर प्रदेशातील वाराणसी येथील काशी विश्वनाथ मंदिराच्या प्रांगणात यशस्वीपणे बसवण्यात आले आहे. भारतीय परंपरेतील विक्रम संवत पद्धतीला आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने दिलेले हे एक अभिनव स्वरूप मानले जात आहे.
मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव यांनी ३ एप्रिल रोजी वाराणसी येथे उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांची भेट घेतली होती. यावेळी त्यांनी हे विशेष वैदिक घड्याळ बाबा काशी विश्वनाथांच्या चरणी अर्पण करण्यासाठी सुपूर्द केले. त्यानंतर विक्रम संवत २०८३, वैशाख कृष्ण पक्षाची द्वितीया म्हणजेच शनिवार, ४ एप्रिल २०२६ रोजी मंदिर परिसरात वेदपाठी ब्राह्मण, पुजारी आणि मोठ्या संख्येने उपस्थित असलेल्या भाविकांच्या साक्षीनं, मंत्रोच्चारांच्या जयघोषात या घड्याळाची प्रतिष्ठापना करण्यात आली. या सोहळ्यामुळे काशीच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परिघात भारतीय कालगणनेचा एक नवा गौरवशाली अध्याय सुरू झाल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
हे वैदिक घड्याळ म्हणजे पारंपरिक भारतीय कालमापन पद्धती आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांचा एक अपूर्व संगम आहे. यामध्ये सूर्योदयापासून ते पुढच्या सूर्योदयापर्यंतचा काळ ३० मुहूर्तांमध्ये विभागला जातो. एका वैदिक तासाची लांबी साधारण ४८ मिनिटे इतकी असते. या घड्याळाच्या डिजिटल स्क्रीनवर विक्रम संवत, तिथी, नक्षत्र, योग, करण, मास आणि ऋतू यांसह पंचांगातील सर्व महत्त्वाची माहिती एकाच वेळी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, यात भारतीय प्रमाणवेळ म्हणजेच आयएसटी आणि आधुनिक घड्याळातील वेळही पाहता येते. मंदिरातील दैनंदिन पूजाविधी, आरती आणि इतर धार्मिक संस्कार वैदिक मुहूर्तानुसार अचूकपणे पार पाडण्यासाठी या घड्याळाची मोठी मदत होणार आहे.
या यंत्रणेसाठी एक विशेष सॉफ्टवेअर विकसित करण्यात आले असून, त्याद्वारे सूर्योदय, सूर्यास्त, ग्रह-नक्षत्रांची स्थिती आणि चंद्राच्या कलांच्या आधारे काळाचा सूक्ष्म हिशेब केला जातो. हे सर्व तपशील आधुनिक एलईडी डिस्प्लेवर स्पष्टपणे दिसतील अशी व्यवस्था करण्यात आली आहे, ज्यामुळे दूरवरूनही भाविकांना तिथी आणि वेळेची माहिती वाचता येईल. तसेच, या प्रणालीशी संबंधित एका मोबाईल ॲपद्वारे नागरिकांना हवामान, शुभ मुहूर्त आणि पंचांगाची माहिती देण्याची योजनाही प्रशासनाने आखली आहे.
उज्जैनच्या महाकालेश्वर मंदिरात अशा प्रकारचे घड्याळ आधीपासूनच कार्यरत आहे. आता काशीमध्ये झालेल्या या प्रतिष्ठापनेमुळे या संकल्पनेचा विस्तार देशभर होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. मध्य प्रदेश सरकारने देशातील सर्व बारा ज्योतिर्लिंगे आणि अयोध्येतील श्रीराम मंदिरातही अशाच प्रकारची विक्रमादित्य वैदिक घड्याळे बसवण्याचा संकल्प केला आहे. भारतीय खगोलशास्त्र आणि आध्यात्मिक परंपरा यांचा वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याच्या उद्देशाने राबवण्यात आलेल्या या उपक्रमामुळे काशी विश्वनाथ धामाच्या धार्मिक महत्त्वाला आता विज्ञानाची जोड लाभली आहे.
