२००५ पूर्वीच्या नोटा बाद होणार ही अफवाच सोशल मीडियावरील व्हायरल पत्रक खोटे
२००५ पूर्वीच्या नोटा बाद होणार ही अफवाच सोशल मीडियावरील व्हायरल पत्रक खोटे
पुणे : एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
गेल्या काही दिवसांपासून इंटरनेट आणि विविध सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर एक आर्थिक व्यवहारांशी संबंधित संदेश अत्यंत वेगाने व्हायरल होत आहे. या संदेशामुळे सर्वसामान्य नागरिक आणि विशेषतः बँक ग्राहकांमध्ये मोठ्या चिंतेचे आणि संभ्रमाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. बँक ऑफ महाराष्ट्रच्या नावाने फिरणाऱ्या एका कथित पत्रकात असा दावा केला गेला आहे की, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (आरबीआय) थेट निर्देशानुसार, आगामी १ जुलै २०२६ पासून चलनातील वर्ष २००५ पूर्वी छापलेल्या १०, २०, ५० आणि १०० रुपयांच्या जुन्या नोटा बँकांच्या कोणत्याही स्थानिक शाखेत स्वीकारल्या जाणार नाहीत. एवढेच नव्हे, तर ३० जून २०२६ पर्यंत या नोटा बँकेत जमा न केल्यास नागरिकांना त्या बदलण्यासाठी केवळ आरबीआयच्या अधिकृत केंद्रांवरच हेलपाटे मारावे लागतील, असेही या संदेशात ठळकपणे नमूद करण्यात आले आहे. मात्र, चौकशीअंती हा संपूर्ण दावा पूर्णपणे खोटा आणि कपोलकल्पित असल्याचे आता अधिकृतपणे स्पष्ट झाले आहे.
या व्हायरल झालेल्या परिपत्रकाची भीषणता आणि त्यामुळे लोकांमध्ये निर्माण झालेली घबराट लक्षात घेऊन केंद्र सरकारच्या पत्र माहिती कार्यालयाच्या ‘पीआयबी फॅक्ट चेक’ (PIB Fact Check) या अधिकृत विभागाकडून त्याची सखोल पडताळणी करण्यात आली. पीआयबीने थेट बँक ऑफ महाराष्ट्रच्या वरिष्ठ प्रशासनाशी संपर्क साधून या संदर्भात चौकशी केली. या चौकशीत समोर आले की, बँक ऑफ महाराष्ट्रने आपल्या पुणे येथील मुख्य कार्यालयातून किंवा अन्य कोणत्याही विभागातून अशी कोणतीही अधिकृत सूचना, परिपत्रक अथवा ग्राहकांसाठीचे आवाहन जारी केलेले नाही. सोशल मीडियावर फिरणारे ते पत्रक आणि त्यावरील बँक ऑफ महाराष्ट्रचे नाव पूर्णपणे बनावट असून काही अज्ञात समाजकंटकांनी सर्वसामान्यांना घाबरवण्यासाठी व बँकिंग व्यवस्थेबद्दल संशय निर्माण करण्यासाठी हे जाणीवपूर्वक डिजिटल संपादन करून पसरवले आहे.
या संपूर्ण प्रकरणावर मध्यवर्ती बँक म्हणजेच रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) अधिकृत नियमांचा आधार घेतला असता, देशातील सर्व प्रकारच्या चलनी नोटांबाबतचे धोरण स्पष्ट होते. आरबीआयच्या ‘क्लीन नोट पॉलिसी’ आणि इतर वित्तीय मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, वर्ष २००५ पूर्वी छापण्यात आलेल्या महात्मा गांधी मालिकेतील सर्व नोटा कायदेशीर चलन (Legal Tender) म्हणून आजही पूर्णपणे वैध आहेत आणि भविष्यातही राहतील. मध्यवर्ती बँकेने बँकिंग प्रक्रियेचा भाग म्हणून २००५ पूर्वीच्या जुन्या नोटा बाजारातून टप्प्याटप्प्याने मागे घेण्याची आणि त्यांच्या जागी नवीन सुरक्षा वैशिष्ट्ये असलेल्या नोटा आणण्याची तांत्रिक प्रक्रिया यापूर्वी सुरू केली असली, तरी नागरिकांकडे असलेल्या या जुन्या नोटांचे कायदेशीर मूल्य कधीही संपुष्टात आणलेले नाही. याचा अर्थ असा की, तुमच्याकडे असलेल्या २००५ पूर्वीच्या जुन्या १०, २०, ५० किंवा १०० रुपयांच्या नोटा बाजारात खरेदी-विक्रीसाठी किंवा बँकांमध्ये जमा करण्यासाठी पूर्णपणे चालणार आहेत. कोणत्याही व्यावसायिक बँकेला किंवा व्यापाऱ्याला या नोटा स्वीकारण्यास कायदेशीररित्या नकार देता येणार नाही.
या संपूर्ण अफवेचे मूळ शोधले असता असे दिसून येते की, काही बँकांच्या अंतर्गत आणि जुन्या तांत्रिक परिपत्रकांचा विपर्यास करून किंवा डिजिटल तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून ही खोटी बातमी जाणीवपूर्वक तयार करण्यात आली आहे. सध्या बाजारात अशी कोणतीही घाईघाईने नोटा बदलण्याची मुदत किंवा ‘गुप्त नोटाबंदी’ लागू करण्यात आलेली नाही. त्यामुळे नागरिकांनी कोणत्याही प्रकारची भीती न बाळगता किंवा कोणत्याही बँकेच्या शाखेबाहेर रांगा न लावता आपले दैनंदिन व्यवहार नेहमीप्रमाणे सुरू ठेवावेत, असे आवाहन वित्तीय तज्ज्ञांकडून करण्यात येत आहे.
आर्थिक बाबींशी संबंधित कोणत्याही संवेदनशील विषयावर विश्वास ठेवण्यापूर्वी नागरिकांनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे. जेव्हा जेव्हा अशा प्रकारच्या मोठ्या बँकिंग बदलांच्या किंवा चलनाविषयीच्या बातम्या समोर येतात, तेव्हा कोणत्याही बँकेचे वैयक्तिक पत्रक पाहण्याऐवजी थेट रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्यावी किंवा स्वतःच्या बँकेच्या स्थानिक शाखेशी संपर्क साधून खात्री करून घ्यावी. कोणत्याही संशयास्पद, अप्रमाणित आणि अज्ञात स्रोतांकडून आलेल्या संदेशांना पुढे (फॉरवर्ड) पाठवू नका, कारण यामुळे समाजात विनाकारण भीतीचे वातावरण निर्माण होते. अधिकृत आणि विश्वासार्ह माध्यमांवरच केवळ विसंबून राहावे, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
