पुरीमध्ये बहुदा यात्रेचा उत्साह; श्री गुंडिचा मंदिरातील विश्रांती संपवून भगवान जगन्नाथ झाले मुख्य मंदिराकडे मार्गस्थ
पुरीमध्ये बहुदा यात्रेचा उत्साह; श्री गुंडिचा मंदिरातील विश्रांती संपवून भगवान जगन्नाथ झाले मुख्य मंदिराकडे मार्गस्थ
पुरी :एन वाय नवा भारत डिजिटल न्यूज नेटवर्क
पुरीच्या पवित्र नगरीत आज जगप्रसिद्ध बहुदा यात्रेचा सोहळा अत्यंत भक्तिभावाने आणि उत्साहात पार पडत आहे. भगवान जगन्नाथ, बलभद्र, देवी सुभद्रा आणि चक्रराज सुदर्शन आपली श्री गुंडिचा मंदिरातील सात दिवसांची विश्रांती पूर्ण करून पुन्हा आपल्या मुख्य श्री जगन्नाथ मंदिराच्या दिशेने मार्गस्थ होत आहेत. वार्षिक रथयात्रा उत्सवाचा हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि अंतिम टप्पा मानला जातो, ज्याला बहुदा यात्रा किंवा परतीची यात्रा म्हणून ओळखले जाते. या भव्य सोहळ्यासाठी ओडिशাসহ देशभरातून लाखो भाविकांनी पुरीमध्ये हजेरी लावली असून संपूर्ण नगरी जय जगन्नाथच्या जयघोषाने दुमदुमून गेली आहे.
या यात्रेला पौराणिक आणि धार्मिक दृष्टिकोनातून अत्यंत मोठे महत्त्व आहे. स्कंद पुराण, पद्म पुराण आणि कपिल संहितेमध्ये या यात्रेचा विस्तृत उल्लेख आढळतो. पौराणिक आख्यायकेनुसार, श्री गुंडिचा मंदिर हे भगवान जगन्नाथ यांची मावस आजी गुंडिचा हिचे घर मानले जाते. आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील द्वितीयोदयेला निघालेल्या रथयात्रेनंतर भगवान आपल्या भावंडांसह येथे सात दिवस विश्रांतीसाठी मुक्कामी असतात. हा काळ देव आणि भक्तांच्या जिव्हाळ्याचा मानला जातो. या सात दिवसांच्या प्रवासानंतर, नवमीच्या तिथीवर भगवान पुन्हा आपल्या मुख्य मंदिरात म्हणजेच श्री मंदिरात परतण्यासाठी निघतात, ज्याला बहुदा यात्रा असे म्हटले जाते.
ऐतिहासिक पार्श्वभूमीचा विचार केल्यास, पुरीची रथयात्रा आणि बहुदा यात्रा ही शतकानुशतके अखंडितपणे सुरू असलेली परंपरा आहे. प्राचीन ग्रंथांचे संदर्भ आणि मध्ययुगीन राजवटींच्या नोंदींवरून हा उत्सव राजाश्रय आणि लोकाश्रयाच्या जोरावर जोपासला गेला असल्याचे स्पष्ट होते. रथयात्रेप्रमाणेच बहुदा यात्रेमध्येही तिन्ही रथ ओढत मुख्य मंदिराकडे आणले जातात. तत्पूर्वी, सकाळी मंगला आरती, अवकाष आणि सूर्यपूजा यांसारखे पारंपरिक विधी पार पडतात. यानंतर देवांचे पाहुणे म्हणून वास्तव्य संपवून ते मुख्य मंदिराकडे जाण्यासाठी रथारूढ होतात.
परतींच्या या प्रवासादरम्यान रथ मार्गावर एक अत्यंत रंजक परंपरा पाळली जाती. भगवान जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा यांचे रथ श्री गुंडिचा मंदिरातून निघून मुख्य मंदिराकडे जाताना वाटेत मौसी मा मंदिराच्या जवळ काही वेळ थांबतात. या ठिकाणी भगवंतांना एका विशेष पारंपरिक गोड पदार्थाचा म्हणजेच पोडा पिठाचा नैवेद्य दाखवला जातो. हा प्रसाद अत्यंत श्रद्धेने आणि पारंपारिक पद्धतीने तयार केला जातो, जो भगवंतांना अत्यंत प्रिय असल्याचे मानले जाते. हा विधी पार पडल्यानंतर रथ पुन्हा पुरीच्या प्रसिद्ध बडा दंड म्हणजेच मुख्य मार्गावरून श्री मंदिराच्या दिशेने आगेकूच करतात.
बहुदा यात्रेच्या दिवशी संध्याकाळच्या सुमारास तिन्ही रथ सिंह दरवाज्यासमोर येऊन पोहोचतात. यानंतर पुढील दोन दिवस रथ मंदिराजवळच उभे असतात, जिथे देव रथारूढ असतानाच सुना भेष म्हणजेच सुवर्ण वेशभूषेत भक्तांना दर्शन देतात. या सर्व धार्मिक विधींमुळे पुरी नगरी सध्या आध्यात्मिक ऊर्जेने भारून गेलेली आहे. ओडिशा शासन आणि जिल्हा प्रशासनाकडून लाखो भाविकांच्या सुरक्षेसाठी आणि सुलभ दर्शनासाठी अत्यंत कडक बंदोबस्त ठेवण्यात आला असून, संपूर्ण यात्रा सुरळीत पार पाडण्यासाठी सर्व यंत्रणा सज्ज आहेत.
